De energierekening is dit jaar weer een paar tientjes hoger dan vorig jaar, en overal duiken advertenties op voor slimme thermostaten die "tot 20 procent besparen op je stookkosten". Het apparaat kost al snel 150 tot 250 euro, dus voor je zo'n ding aan de muur schroeft, wil je weten of dat verhaal klopt. Het antwoord is genuanceerder dan de reclame je laat geloven: voor sommige huishoudens is het een slimme zet, voor anderen levert het bijna niets op.
Wat een slimme thermostaat eigenlijk doet
Een gewone thermostaat zet je handmatig op 19 of 20 graden en daar blijft hij staan tot jij iets anders instelt. Een slimme thermostaat kijkt mee naar je gedrag: wanneer je opstaat, wanneer je het huis verlaat en wanneer je 's avonds op de bank zit. Op basis daarvan verlaagt hij automatisch de temperatuur als er niemand thuis is, en stookt hij net op tijd weer op zodat het warm is zodra je binnenkomt.
Het belangrijkste technische verschil zit in modulatie. Een cv-ketel die modulerend wordt aangestuurd, brandt zachter als er maar een klein beetje warmte nodig is, in plaats van telkens vol aan en uit te slaan. Dat scheelt gas, ook als je zelf al redelijk zuinig stookt. Veel losse smart-plugs en goedkope thermostaten missen die functie, dus let daar specifiek op bij de aanschaf.
Sommige modellen gaan nog een stap verder met zoneregeling: elke kamer krijgt zijn eigen slimme radiatorknop, zodat de slaapkamer koel blijft terwijl de woonkamer warm is. Dat is vooral interessant in grotere huizen waar je toch niet alle kamers tegelijk gebruikt. Voor een rijtjeshuis met een paar kamers levert één centrale thermostaat meestal al het grootste deel van de besparing op, en is zoneregeling eerder een luxe dan een noodzaak.
Dit levert het op in euro's
Hoeveel je bespaart, hangt sterk af van je startpunt. Als je nu al zuinig omgaat met de verwarming en je huis goed geïsoleerd is, valt de winst van een slimme thermostaat tegen. Stookte je voorheen de hele dag op 20 graden, ook als niemand thuis was, dan zijn besparingen van 10 tot 20 procent op je stookkosten realistisch. Voor een gemiddeld huishouden met een gasrekening van 1.500 tot 1.800 euro per jaar praat je dan over een paar honderd euro minder.
Even concreet gerekend: verbruik je nu 1.200 kuub gas per jaar, dan scheelt 15 procent besparing zo'n 180 kuub. Bij de huidige gasprijs loopt dat op tot zo'n twee- tot driehonderd euro op jaarbasis, puur door anders te stoken, zonder dat je iets aan comfort inlevert. Dat is geen marginaal verschil, dat merk je terug op je jaarafrekening.
Bij een aanschafprijs van 150 tot 250 euro betekent dat een terugverdientijd van ruwweg een half jaar tot anderhalf jaar. Daarna is het pure winst, zolang je het apparaat ook echt gebruikt en niet gewoon handmatig overschrijft naar "altijd 21 graden".
Wanneer het juist niet werkt
Hier wringt de reclame met de praktijk. Als je al zuinig stookte, kan een slimme thermostaat nauwelijks iets toevoegen, en in sommige gevallen zelfs meer verbruiken dan verwacht. De zelflerende functie probeert jouw ritme te voorspellen, maar als dat ritme wisselt (de ene week thuiswerken, de andere week op kantoor) kan het apparaat net verkeerd gokken en te vroeg opstoken.
Woon je in een slecht geïsoleerd huis, dan verdwijnt de warmte sowieso te snel door muren en ramen, hoe slim de thermostaat ook regelt. In dat geval levert isolatie meer op dan techniek. Wil je weten welke subsidies daarvoor dit jaar beschikbaar zijn, lees dan ons artikel over de isolatiesubsidie, die dit jaar een extra bonus kreeg.
Hoe het zich verhoudt tot grotere investeringen
Een slimme thermostaat is de goedkoopste stap in een rijtje maatregelen dat verder gaat tot en met een warmtepomp. Die laatste kost veel meer, maar bespaart in sommige huizen al duizend euro per jaar. Zie een slimme thermostaat dus niet als vervanging van grotere stappen, maar als iets wat je er los van kunt doen: snel terugverdiend, weinig gedoe, en prima te combineren met latere verduurzaming.
Heb je nog geen van beide gedaan, dan is de thermostaat de logische eerste stap. Hij kost weinig, de installatie is meestal een kwartier werk, en je ziet het effect al terug op je eerste jaarafrekening. Voor meer basismaatregelen die weinig kosten maar wel opleveren, kun je ook ons overzicht met snelle bespaartips erbij pakken.
Wat je checkt voordat je gaat kopen
De Consumentenbond test regelmatig welke modellen het beste presteren en waarschuwt terecht dat niet elk merk evenveel oplevert. Hun advies komt neer op drie punten: kies een model dat modulerend kan aansturen, check of je cv-ketel daar überhaupt geschikt voor is, en reken niet blind op de percentages uit de advertentie. Vraag bij twijfel ook naar eventuele abonnementskosten, want sommige apps vragen jaarlijks een paar euro voor extra functies.
Belangrijker nog: check eerst hoe je nu stookt. Zet je de verwarming overdag altijd laag als niemand thuis is, en stel je 's nachts handmatig al een lagere temperatuur in? Dan doe je het grootste deel van het werk al zelf, en koop je vooral gemak, geen enorme besparing. Vergeet je dat juist vaak, dan is de kans groot dat een slimme thermostaat zich binnen een jaar terugbetaalt.
